మౌన త్యాగానికి ప్రతీక – మాతా రమాబాయి అంబేడ్కర్*
జనతా వార్...అస్పృశ్యత, పేదరికం, అవమానం అనే సంకెళ్లతో జీవితం బందీగా ఉన్న కాలంలో, ఒక చిన్న మహార్ కుటుంబంలో మాతా రమాబాయి జన్మించారు. చిన్నతనం నుంచే ఆమె జీవితం కష్టాలతో నిండి ఉండేది. ఆకలి, అవమానం, అన్యాయం ఆమెను వెంటాడినా, ఆమె మనసులో మాత్రం ఒకే ఒక సంకల్పం – తన భర్త అయిన డా. భీమ్రావ్ అంబేడ్కర్ గారి జీవిత లక్ష్యం నెరవేరాలని.*
1906 సంవత్సరంలో, బరోడా రాష్ట్ర మహారాజు సయాజీరావ్ గాయకవాడ్(గైక్వాడ్) గారి విద్యార్థి వేతనం (స్కాలర్షిప్)తో డా. అంబేడ్కర్ గారు ఉన్నత విద్య కోసం విదేశాలకు వెళ్లారు. ఆ సమయంలో రమాబాయి ఇంటి బాధ్యతలన్నీ తన భుజాలపై వేసుకుని, తీవ్రమైన పేదరికాన్ని ఎదుర్కొన్నారు. చాలాసార్లు భోజనం లేకుండా గడిపినా, భర్తకు వ్రాసే ఉత్తరాల్లో మాత్రం ఆమె ధైర్యం నింపే మాటలే ఉండేవి. “భీమ్రావ్ (భర్తను ప్రేమగా పిలిచే పేరు), చదువు కొనసాగించండి. మీరు బలంగా నిలబడితే, ఈ సమాజం మారుతుంది” అని ఆమె వ్రాసేది.*
ముంబయిలోని చిన్న ఇళ్ల సమూహాల్లో (చాళ్లలో) నివసిస్తూ, ఆమె కూలిపని చేసేది, బట్టలు ఉతికేది. ఇంట్లో తినడానికి సరిపడా ఆహారం లేకపోయినా, ఒక్కసారి కూడా ఆమె తన కష్టాల గురించి ఫిర్యాదు చేయలేదు. డా. అంబేడ్కర్ గారు విదేశాల నుంచి తిరిగివచ్చినప్పుడు, వారికి స్థిరమైన ఇల్లు గానీ, సంపద గానీ లేకపోయినా, రమాబాయి విశ్వాసం మాత్రం అచంచలంగా నిలిచింది.*
1920వ దశకంలో డా. అంబేడ్కర్ గారు బహిష్కృత హితకారిణీ సభను స్థాపించినప్పుడు, రమాబాయి తన ఇంటినే ఉద్యమ కేంద్రంగా మార్చారు. చదువుకోసం, చర్చల కోసం వచ్చిన పండితులు, కార్యకర్తలకు ఆమె తినడానికి అన్నం పెట్టేది, విశ్రాంతి తీసుకునేందుకు స్థలం కల్పించేది. ఆమె ఒడిలోనే ఒక సామాజిక విప్లవానికి బలమైన పునాది ఏర్పడింది.*
1927లో జరిగిన మహాడ్ సత్యాగ్రహం సమయంలో, ఇంట్లో ఉన్న కొద్దిపాటి ఎండబెట్టిన ఆహార పదార్థాలు (ఎండిన సరుకులు) కూడా ఆమె ఉద్యమానికి పంపించారు. అదే సమయంలో ఆమె ఆరోగ్యం క్షీణించసాగింది. క్షయ వ్యాధి (టీబీ) ఆమె శరీరాన్ని బలహీనపరిచినా, మనసు మాత్రం దృఢంగా నిలిచింది. ఆమె తరచూ ఇలా చెప్పేదని చెప్పుకుంటారు – “భీమ్రావ్…రాజ్యాంగం వ్రాయండి. నా కన్నీళ్లు కూడా ఆ పోరాటానికి అంకితం.”*
1935లో డా. అంబేడ్కర్ గారు రెండవ రౌండ్ టేబుల్ సమావేశాల కోసం లండన్ వెళ్లిన సమయంలో, రమాబాయి ఈ లోకాన్ని వీడారు. ఆమె మరణం ఒక వ్యక్తి నష్టం మాత్రమే కాదు; ఒక మహత్తర త్యాగానికి ముగింపు. అయితే ఆ త్యాగమే డా. అంబేడ్కర్ గారిని మరింత దృఢంగా చేసి, భారతదేశానికి రాజ్యాంగాన్ని అందించే స్థాయికి తీసుకువెళ్లింది.*
డా. అంబేడ్కర్ గారి ఆలోచనలకు, పోరాటాలకు కనిపించని బలంగా నిలిచింది రమాబాయి త్యాగం. ఆమె మాట్లాడలేదు, నాయకత్వం వహించలేదు, కానీ ఆమె జీవితం మొత్తం ఒక నిరంతర త్యాగ గాధగా మారింది. అందుకే ఆమెను భారత రాజ్యాంగానికి మౌన ఆధారశిలగా భావించడం సముచితం.*
ఒక ప్రశ్న మనందరికీ: మాతా రమాబాయి అంబేడ్కర్ గారు, తమ జీవితం మొత్తాన్ని త్యాగంగా మార్చి, దళితులకు, మహిళలకు, అణగారిన వర్గాలకు స్వరాన్ని అందించిన నిజమైన మౌన ఆధారశిల కాదా?*